Şamaxi-Qobustan

Qoturdağ palçıq vulkanı

Vulkan Bakıdan 70 km cənub-qərbdə, Ayrantökənin isə 3 kmliyində yerləşmişdir. Nisbi hündürlüyü 150 m-dir. Morfoloci olaraq bu vulkan, dərinliyi 15-20 m, diametri 150 m olan kəsik konus şəklindədir. Qoturdağ, özünün təzahürü cəhətdən Azərbaycanın başqa vulkanlarından fərqlənən maraqlı vulkandır. 100 ildən artıqdır ki, vulkanda gözəl mənzərə müşahidə olunur: fasiləsiz qeyri-adi püskürmə prosesi baş verir ki, bu da uzunluğu 50 m, eni 15 m olan nalşəkilli krater boğazından çıxan gümbəzşəkilli palçıq kütləsinin əmələ gəlməsinə səbəb olur. Tyubikdən çıxan pasta kimi, yarıquru brekçiya yuxarı sıxılıb çıxır və

parçalanaraq yamac boyu aşağı axır. Bu hadisə ilk dəfə olaraq 1926-cı ildə müşahidə olunmuşdur ki, onda axının sürəti bir ildə 42 m olmuşdu. Bu proses 1966-cı ilə qədər davam etmiş, sonra isə 1966-cı ilin oktyabrında və 1970-ci ilin yazında adi püskürmə baş vermişdir. Eyni zamanda brekçiyanın bərkiməsi davam etmiş və onun ellipsoidal formasının eni 25 m hündürlüyü 10 m-dən çox olmuşdur. Brekçiyanın sıxılıb çıxma sürəti ayda 2.5 m olmuşdur. Vulkanda şimal istiqamətdə uzunluğu 1 km-dən çox olan brekçiya «dilinin» yaranması müşahidə edilir. Brekçiya örtüyünün sahəsi 408 ha, kütləsinin həcmi 530 mln. m3, qalınlığı isə 130 m-dir.